ฤทธิ์ต้านอนุมูลอิสระและปริมาณสารประกอบฟีนอลรวมกับระยะเวลาการสกัดและการศึกษาความคงตัวของผงยาตำรับตรีผลา

Authors

สร้อยเพชร เนตรอนงค์, สถานการแพทย์แผนไทยประยุกต์ คณะแพทยศาสตร์ มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์
พีระพงค์ กิติภาวงค์, ภาควิชาอายุรศาสตร์ คณะแพทยศาสตร์ มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์
ศรีโสภา เรืองหนู, สถานการแพทย์แผนไทยประยุกต์ คณะแพทยศาสตร์ มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์
อรุณพร อิฐรัตน์, สถานการแพทย์แผนไทยประยุกต์ คณะแพทยศาสตร์ มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์ และ ศูนย์ความเป็นเลิศทางการแพทย์แผนไทย คณะแพทยศาสตร์ มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์

Keywords

ตรีผลา, ต้านอนุมูลอิสระ, สารประกอบฟีนอลรวม, ระยะเวลาการสกัด, การทดสอบความคงตัว

Abstract

บทนำ: ตำรับยำตรีผลา ประกอบด้วยสมุนไพร ๓ ชนิด ได้แก่ สมอไทย สมอพิเภก และมะขำมป้อม อัตราส่วนทีเท่ากันในบัญชียาหลักแห่งชาติ พ.ศ. ๒๕๕๔ ระบุข้อบ่งใช้สำหรับบรรเทาอาการไอ ขับเสมหะ ส่วนในคัมภีร์แพทย์แผนไทยมีสรรพคุณช่วยรักษาอาการป่วยในคิมหันตฤดู (ฤดูร้อน) และลดความอ้วน แต่ยังไม่มีรายงานการศึกษาวิธีการควบคุมคุณภาพของผงยาตรีผลา ดังนั้นการศึกษานี้จึงมีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาระยะเวลาการแช่สกัดที่ดีที่สุดในการสกัดผงยา เพื่อนำไปใช้ทดสอบความคงตัวของฤทธิ์ต้านอนุมูลอิสระและหาปริมาณสารประกอบฟีนอลรวมของผงยำตรีผลา
วิธีการศึกษา: แช่สกัดผงยาตรีผลาด้วย ๙๕% เอทานอล ในระยะเวลาต่างกัน คือ ๑, ๓, ๕, ๗, ๙ และ ๑๑ วัน หรือผงยาตรีผลาสกัดน้ำด้วยวิธีการต้มที่ระยะเวลาต่างกัน คือ ๑๕, ๓๐, ๔๕ และ ๖๐ นาที จากนั้นนำไปคำนวณหาร้อยละปริมาณสารสกัดที่ได้ต่อน้ำหนักพืชแห้ง (%yield) ทดสอบฤทธิ์ต้านอนุมูลอิสระ โดยวิธี DPPH assay และหาปริมาณสารประกอบฟีนอลรวม ด้วยวิธี Folin-Ciocalteu นอกจากนี้เก็บผงยาตรีผลาในสภาวะเร่งที่อุณหภูมิ ๔๐ ± ๒ องศาเซลเซียส ความชื้นสัมพัทธ์ร้อยละ ๗๕ ± ๕ เป็นเวลา ๖ เดือน แล้วสุ่มตัวอย่างในวันที่ ๐, ๑๕, ๓๐, ๖๐, ๙๐, ๑๒๐, ๑๕๐ และ ๑๘๐ วัน ตามลำดับ สกัดผงยาโดยใช้ระยะเวลาที่ดีที่สุด จากผลการศึกษาข้างต้น แล้วนำไปทดสอบฤทธิ์ต้านอนุมูลอิสระและปริมาณฟีนอลรวม
ผลการศึกษา: การสกัดตรีผลาด้วย ๙๕% เอทานอล มีปริมาณสารสกัดที่ได้ต่อน้ำหนักพืชแห้งฤทธิ์ต้านอนุมูลอิสระและปริมาณสารประกอบฟีนอลรวม ปริมาณมากกว่าสารสกัดน้ำ โดยสารสกัดที่ใช้เวลาการแช่สกัดด้วยเอทานอลเป็นเวลา ๑, ๓, ๕, ๗, ๙ และ ๑๑ วัน มีฤทธิ์ต้านอนุมูลอิสระไม่แตกต่างกันทางสถิติ (p > ๐.๐๕) คือ EC₅₀ อยู่ในช่วง ๓.๐๙ ± ๐.๕๙ ถึง ๔.๑๗ ± ๐.๓๘ ไมโครกรัมต่อมิลลิลิตร สารประกอบฟีนอลรวม มีปริมาณไม่แตกต่างกันทางสถิติ (p > ๐.๐๕) มีค่าอยู่ในช่วง ๒๖๐.๒๒ ± ๓๑.๕๓ ถึง ๓๐๘.๑๐ ± ๑๐.๐๖ มิลลิกรัมแกลลิคแอซิดต่อกรัมสารสกัด ทดสอบความคงตัวทางชีวภาพและเคมีของผงยาตรีผลาพบว่า เมื่อเก็บในสภาวะเร่งไม่ทำให้ฤทธิ์ต้านอนุมูลอิสระและปริมาณสารประกอบฟีนอลรวมเปลี่ยนแปลง (p > ๐.๐๕) เมื่อเทียบกับ Day 0 อย่างมีนัยสำคัญ แสดงว่าผงยาตรีผลาเก็บรักษาที่อุณหภูมิห้องได้เป็นเวลา ๒ ปี โดยฤทธิ์ต้านอนุมูลอิสระและปริมาณสารประกอบฟีนอลรวมไม่เปลี่ยนแปลง
วิจารณ์ และสรุปผลการศึกษา: สารสกัดตำรับตรีผลาที่ได้จากการแช่สกัดด้วยเอทานอลนาน ๓ วัน เป็นการสกัดที่ใช้เวลาสั้นที่สุดและมีฤทธิ์ต้านอนุมูลอิสระ และปริมาณสารประกอบฟีนอลรวมไม่แตกต่างกับการแช่สกัดที่ระยะเวลามากขึ้น จึงเหมาะที่จะนำไปใช้สกัดเพื่อการวิเคราะห์และควบคุมมาตรฐานของผงยาตำรับตรีผลา และผงยาตรีผลามีความคงตัว สามารถเก็บไว้ได้นาน ๒ ปี โดยมีฤทธิ์ต้านอนุมูลอิสระคงเดิม

Recommended Citation

เนตรอนงค์, สร้อยเพชร; กิติภาวงค์, พีระพงค์; เรืองหนู, ศรีโสภา; and อิฐรัตน์, อรุณพร. 2015 ฤทธิ์ต้านอนุมูลอิสระและปริมาณสารประกอบฟีนอลรวมกับระยะเวลาการสกัดและการศึกษาความคงตัวของผงยาตำรับตรีผลา. Asian Medical Journal and Alternative Medicine. 15, 3 (Jul. 2015 ), 393-405.
Available at: https://doi.org/10.70933/2773-9465.2085

Creative Commons License

This work is licensed under a Creative Commons Attribution-NonCommercial-No Derivative Works 4.0 International License.